Ekspertlər elektromobillərin ictimai sürətli enerji doldurma stansiyalarında və evdə müxtəlif gücə malik elektrik mənbələrindən doldurulması zamanı yaranan enerji itkisini müqayisə ediblər. Sınaqlarda Volkswagen ID.7, Tesla Model Y, Mercedes CLA 350, Renault 5 E-Tech və Volvo EX30 modellərindən istifadə olunub.
Evdə enerji doldurarkən nə qədər elektrik itir?
Elektromobil evdə dəyişən cərəyanla enerji ilə doldurulduqda, elektrik enerjisinin batareyaya ötürülməsi üçün sabit cərəyana çevrilməsi lazımdır. Bu işi avtomobilin daxilində yerləşən OBC (on-board charger) modulu həyata keçirir.
Mütəxəssislər enerji itkisini 11 və 22 kVt, həmçinin daha aşağı – 4,1 və 2,3 kVt gücdə sınaqdan keçiriblər. Avtomobillərin batareyaları 10 faizdən 90 faizədək doldurulub, batareyanın ilkin temperaturu isə 20-30 dərəcə arasında olub. Məlum olub ki, dəyişən cərəyanın sabit cərəyana çevrilməsi zamanı OBC modulunda nəzərəçarpacaq enerji itkisi yaranır.
Bundan başqa, enerji doldurma zamanı modulun soyudulması, avtomobilin elektron sistemlərinin işləməsi, kabellər və batareya da əlavə enerji sərf edir. Maraqlıdır ki, enerji doldurma gücü nə qədər aşağı olarsa və proses nə qədər uzun çəkərsə, ümumi itki də bir o qədər çox olur.
Sınaqda iştirak edən beş avtomobildən yalnız Volvo EX30 22 kVt gücündə enerji qəbul edə bilib. Bu halda enerji itkisi 6,7 faiz təşkil edib. 11 kVt gücdə itki 7 faiz, 4,1 kVt-da 9,1 faiz, 2,3 kVt gücündə isə 14,2 faiz olub.
11 kVt gücündə ən yaxşı nəticəni Renault göstərib enerji itkisi cəmi 5,1 faiz olub. Digər avtomobillərdə isə bu göstərici 6 faizdən çox olub. Ən böyük itkilər adi ev elektrik mənbəyindən 2,3 kVt gücündə enerji doldurarkən qeydə alınıb. Renault-da itki 13,7 faiz, Volkswagen ID.7-də 15,3 faiz, Tesla-da isə 12,7 faiz təşkil edib. Ən yüksək göstərici Mercedes CLA-da qeydə alınıb. Bu avtomobil adi elektrik mənbəyindən enerji ilə doldurularkən enerjinin 24,2 faizini itirib. Ekspertlərin fikrincə, buna avtomobildə istifadə olunan OBC modulunun konstruksiyası səbəb olub.
Araşdırmanın nəticələrinə görə, ev şəraitində üçfazalı elektrik xəttindən istifadə daha sərfəli hesab olunur. Çünki daha yüksək gücdə enerji doldurmaq itkilərin azalmasına imkan verir. Məsələn, Mercedes CLA adi elektrik mənbəyindən doldurulduqda 25 kVt·saat enerjinin batareyaya çatması üçün şəbəkədən 32,98 kVt·saat elektrik sərf edir. Beləliklə, gündə 7,98 kVt·saat enerji itirilir. Bir ay ərzində bu rəqəm 239,4 kVt·saata çata bilər.
Üçfazalı elektrik xəttindən istifadə zamanı isə eyni avtomobildə itki 6,9 faizədək azalır. Batareyaya 25 kVt·saat enerji ötürmək üçün şəbəkədən 26,85 kVt·saat elektrik götürülür. Bu halda aylıq itki təxminən 55,5 kVt·saat olur. İki üsul arasındakı fərq ay ərzində 183,9 kVt·saata çatır.
Sürətli enerji doldurma stansiyalarında vəziyyət necədir?
İctimai sürətli enerji doldurma stansiyalarında OBC modulunda yaranan itki aradan qalxır. Çünki belə stansiyalar avtomobilə birbaşa sabit cərəyan ötürür. Lakin burada da müəyyən enerji itkisi mövcuddur. Stansiyanın elektron avadanlıqları və bəzi hallarda maye ilə soyudulan kabellər əlavə elektrik sərf edir. Sürətli enerji doldurma zamanı batareyanın temperaturunun yüksəlməsi də itkiləri artırır.
Müasir elektromobillərdə batareyanın temperaturunu optimal səviyyədə saxlamaq üçün xüsusi istilik idarəetmə sistemlərindən istifadə olunur. Bu sistemlərin işləməsi isə bəzən 2-3 kVt əlavə güc tələb edə bilər. Bununla belə, sürətli enerji doldurma prosesi qısa müddət davam etdiyindən avtomobil tərəfində faizlə ifadə olunan itkilər daha aşağı olur. Havanın temperaturu 23 dərəcə olduqda itki 1-4 faiz arasında dəyişib.
Temperatur 0 dərəcə olduqda və batareya əvvəlcədən uyğun temperatura gətirildikdə itki 1-6 faiz təşkil edib. Əvvəlcədən hazırlıq aparılmadıqda isə göstərici 7-10 faizə yüksəlib. Ekspertlər müəyyən ediblər ki, batareyanın əvvəlcədən uyğun temperatura gətirilməsi enerji doldurma müddətini azalda və batareyanın ömrünə müsbət təsir göstərə bilər. Lakin bu funksiya ümumi elektrik sərfiyyatını azaltmır, sadəcə enerjinin istifadə vaxtını dəyişir.
Enerji doldurma stansiyasının özündə də təxminən 5 faiz itki yaranır. Nəticədə elektrik şəbəkəsindən avtomobilin batareyasına qədər ümumi enerji itkisi şəraitdən asılı olaraq təxminən 5-15 faiz arasında dəyişə bilər.
Araşdırmaya görə, ictimai sürətli enerji doldurma stansiyaları əsasən hava temperaturu optimal olduqda daha səmərəli nəticə göstərir. Batareyanın intensiv şəkildə qızdırılması və ya soyudulması tələb olunduqda isə bu üstünlük xeyli azalır.
